Repertoar - Slåttar
og slåttekjelder - Strengeleik
- 1992 - Om slåttekjeldene til Strengeleik
Sidebotn
1. rekke: frå venstre: Gunn Sølvi Gausemel, Torunn Raftevold
Rue og Synnøve Hjellbakk Hole.
2. rekke frå venstre: Marianne Tomasgård, Bente Tomasgård
Storbakken, Tone Lien Dyrkorn og Gunnhild Sindre. Biletet er frå innspelinga
av den fyrste plata i 1988.
1. GAMLE-YSTEN, vals av Ragnvald Lunde
2. HAMBORGAR etter Teiga-Ola
3. SPRINGAR etter Gamle-Lars Thomasgård
4. HALLING etter Kristense Mardal
5. VALS etter Magne Maurset
6. BØ-MARI-MARSJEN, av Marte Bjørdal
Gunn Sølvi Gausemel, Gunnhild Sindre og
Torunn Raftevold, hardingfeler.
7. REINLENDER av Lars Hjellbakk
8. MASURKA frå Nordfjord, etter Jon Rosenlid
9. GAMLE-KRINGLEN, springar etter Magne Maurset
10. SPRINGDANS i gamal Nordfjordstil, av Leif Thomasgaard
SIDE 2.
1. JONSOKDRAUM, reinlender av Hans. H. Gjeitvik
Gunn Sølvi Gausemel og Torunn Raftevold, hardingfeler.
2. SPRINGAR etter Anders Reed
3. RANDABYGDAREN, hamborgar av Jon Rosenlid
4. DEN VESLE MASURKA, av Lars Hjellbakk
5. MARSJ etter Kroka-Lars
6. KNUT-IVER SLÅTTEN, reinlender av Iver K. Seljeset
7. VALS etter Lars Brendefur
8. JO I BØ, springar
9. TAUSEKJERINGVISE.
På gamaldans-slåttane spelar Honndalstausene saman med Emil
Kroken, trekkspel, Arne Sigurd Haugen, gitar og Martin Thue, kontrabass.
GAMLE-YSTEN, vals av Ragnvald Lunde.
Denne valsen går i eit friskt tempo, noko som har samanheng med ein
gammal dansemåte i Honndalen. Ein gong spela Rangvald Lunde denne
valsen for ein sambygding. Då utbraut den sistnemnde: "No såg
eg jammen gamle-Ysten danse!". Og dermed fekk slåtten namn.
Ola Haugen, gamle-Ysten, var ein stordansar som nytta den gamle valsetypen
der ein brukte korte, lette steg og slo hælane saman for kvar takt.
Det er ingen gjenlevande som kan dansemåten, men i 1960-åra
vart det gjort filmopptak av Anders Kringlen. Han var då den einaste
som meistra dansen, og den vart difor gjennomført utan dansepartnar.
RAGNVALD
LUNDE, (f.1914),Hornindal.
Ragnvald er arvtakar av gammalt honndals-spel og er eit viktig bindeledd
til den yngre generasjon. Han har blant anna vore lærar til fleire
av oss honndalstauser.
Ragnvald lærte først å spele av far sin, Matias, seinare
av Lars Hjellbakk, og spelestilen har han utvikla i nær kontakt med
honndalstradisjonen. Gjennom ei lang årrekkje har Ragnvald delteke
aktivt på kappleikar. I spel har han brukt begge feletypane, - både
vanleg fele og hardingfele. I 1979 vart Ragnvald Lunde heidersmedlem både
i Landslaget for Spelemenn og Hornindal Spelemannslag. I 1980 vart han tildelt
Kongens fortenestemedalje i sølv for sitt arbeid for folkemusikken.
I 1986 fekk han Hornindal kommune sin kulturpris.
HAMBORGAR etter Teiga-Ola.
Hamborgar, eller "skorsk", som dansen også vart kalla i
Nordfjord, var ein mykje nytta dans i eldre tider. Ei tid var det att berre
nokre få personar som dansa hamborgar i Honndalen. Heldigvis fekk
ein gjort filmopptak av desse, og på den måten teke vare på
den gamle dansemåten.
Denne hamborgaren som er etter felespelaren "Teiga-Ola", har vore
mykje nytta til dans i Honndalen. Vi har lært han av Erling Kroken,
som igjen har den i levande tradisjon etter far sin, Knut Kroken.
OLA RASMUSSEN LØDEMEL; "Teiga-Ola", (1864-1948), Hornindal.
Ola vart gift med ei jordataus på Lillestøl. Han var ein dyktig
ljåsmed og spela mykje til dans, særleg på Sunnmøre.
I helgane om sommaren gjekk Ola over fjellet til Austefjorden på Sunnmøre.
I eine handa bar han fela, og på ryggen hadde han ei lærprens
fyllt med ljåar. Det var som oftast bryllaup han spela i når
han var i Austefjorden, og når søndagen kom selde han ljåar
på kyrkjebakken.
SPRINGAR etter gamle-Lars Thomasgård.
Ein gammal springar med typisk "honndalssnert". Slåtten
har vore mykje brukt både på vanleg fele og hardingfele, og
var den første springaren vi spelte ilag på kappleik.
LARS LARSEN THOMASGÅRD,(1865-1946)
Hornindal.
Lars hadde godt øyre for musikk og på ei heimelaga fele lærte
han seg tidleg slåttespel. Bogedraga var lange og gjennomførde.
Han brukte fingrane godt og fekk til den lette og kvikke rytma som er særmerkt
for Nordfjordmusikken. På kappleik konkurrerte Lars med
storspelemenn frå mange distrikt. Han kom likevel godt ut av det då
han brukte dei gamle honndalsslåttane som han kunne betre enn nokon
annan. Lars Hjellbakk, den komande storspelemannen var ein av hans beste
elevar.
Thomasgård var mykje nytta som spelemann i bryllaup og på fest,
og han var kjend for sine skarpe kommentarar om mangt og mykje.Ein gong
det var snakk om folk som ikkje likte felemusikken, kom det lakonisk frå
Lars: "Dei som ikkje toler det, toler ikkje noko anna heller!"
I 1906 skifta Lars frå vanleg fele til hardingfele, som han brukte
til han døde.
Kristense Mardal, (1898 - 1986),
Gloppen
HALLING etter Kristense Mardal, Gloppen. Dette er ein kort frisk
halling. Slåttetypar som halling finn vi ikkje mange av i Nordfjord.
Kristense Mardal Fitje (1898-1986), var fødd på Mardal i Gloppen
og vaks opp med felespel i heimen. Først lærte ho spel på
vanleg fele, men seinare vart det hardingfela ho brukte mest. Som aktiv
spelekvinne underheldt ho for det meste i lyd og lag. Kristense spelte til
ho vart over 80 år, seinare tralla ho slåttane. Arne Bjørndal
var på samlarferd i Gloppen under krigen, og han skreiv då ned
denne slåtten etter Kristense. Det er frå Arne Bjørndal
sine samlingar vi har lært denne hallingen.
ARNE BJØRNDAL, (1882 - 1965), Hosanger/Bergen.
Arne Bjørndal var spelemann og songar, men mest kjent for sitt arbeid
med innsamling av folkemusikk. Han starta å samle folkemusikk i 1905,
og frå 1911 fekk han statsstipend til å drive arbeidet vidare.
Forutan å skrive slåttar og songar på notar, samla han
og opplysningar om slåttane, spelemennene og miljøet rundt
folkemusikken. Han sette seg føre å gje ut gamle hardingfeleslåttar
på prent, og i 1907 gav han ut første hefte av "Norske
slåttar" på eige forlag.
Arne Bjørndal si samling var privat fram til 1950, og han sat sjølv
som styrar så lenge han levde. I dag er Arne Bjørndal si samling
ein del av Etno-folkloristisk institutt ved universitetet i Bergen.
VALS etter Magne Maurset.
I Nordfjord er dette ein typisk slått for den vanlege fela. Valsen
går i C-dur, og for å få rette samklang må fela
ha "nedstilt bass" (e-a-d-g) I Honndalen er slåttespel med
"oppstilt bass" (e-a-d-a) på hardingfele mest vanleg. Av
dette skulle det vere grunn til å tru at fleire slåttar på
"nedstilt bass" vart gløymde når hardingfela vart
teken i bruk.
Slåtten skriv seg tilbake til Magne Maurset, men vi har lært
slåtten av John Oddvar Kandal frå Breim, der vanleg-fele-tradisjonen
er halden godt i hevd.
MAGNE MAURSET (1825-1915),Hornindal.
Magne lærte først spel av mor si, Margrete Maurset. Seinare
vart Lars Kroken og omstreifaren "Blinde-Rasmus" sentrale læremeistrar.
Magne vart ein namngjeten spelemann og ei rik kjelde for slåttetradisjonen
i Nordfjord. Han var kjent for å ha eit eige liv over seg når
han fekk fela i handa. Han tralla og song til slåttane sine, og trødde
takta med begge føtene. Musikken hadde Magne i seg, og om dette fortel
denne soga: Han kom ein gong til ei avsides grend, og hadde ikkje fela med.
Folket der ville ha han til å spele, og kom med ei fele og sa; "Det
er vel ikkje råd til å få til noko på denne skrapetingen
so svær fele so du e' vande med?" Då svara Magne: "Eg
skulle spele på ei fjøsreke om so skulle vere, berre der e'
strenga på!"
Det var og Magne som ein gong låg med båt og skota kring ein
engelsk lystsiglar, medan han heldt ein snørestubb ned i sjøen.
Han hadde oppdaga at det var musikk ombord, og dette måtte han høyre.
So fann han denne snørestubben som han gjorde seg tent med. Det skulle
sjå ut som han fiska
BØ-MARI MARSJEN, av Marte Bjørdal.
Når ein spelemann skulle spela i bryllaup laga han som regel ein ny
slått for høvet. Oftast var det menn som spelte i bryllaup
og andre festlege lag, men i Honndalen var slike oppgåver like vanleg
for kvinner.
Dette er ein av dei få slåttane der ei kvinne står som
komponist, og marsjen er sikkert laga til eit bryllaup.
Storspelemannen Ola Kjellstad (1854-1944) budde i Sunnylven, nabobygda til
Honndalen. Han hadde felles speletradisjon med honndølene, og det
seiest at han lærde denne marsjen av "Bø-Mari " sjølv.
Slåtten har blitt vidareført og er mykje nytta av spelemenn
i distriktet.
Vi har lært denne marsjen i Hornindal spelemannslag.
MARTE BJØRDAL (f. STØVERSTEIN), "Bø-Mari"
(1797-1885), Hornindal.
Bø-Mari, eller "Mari i Lidene" som ho og vart kalla, budde
på Bø-plassen på Støverstein i indre Hornindal.
Vi veit lite om hennar liv som spelekvinne, men ho var god til å spele
fele.Bror til Mari, Gabriel Støverstein, var gift med jordajenta
Margrete Maurset. Mari og Margrete spelte mykje i lag. Desse to kvinnene
var sikkert inspirasjonskjelder for storspelemannen Magne Maurset, som var
son til Margrete.
REINLENDER av Lars Hjellbakk.
Denne reinlenderen er nok ikkje av dei mest kjende eller brukte slåttane
til Lars Hjellbakk, men vi tykte han var for god til å bli liggjande
på notepapiret, ubrukt. Slåtten har, etter det vi kjenner til,
ikkje noko namn.
LARS HJELLBAKK (1889-1976),
Hornindal.
Lars har vore den sentrale tradisjonsberaren av folkemusikk i Honndalen
i den seinare tid. Han laga mange danseslåttar, og desse fortel at
han var en stor tonekunstnar. Med sitt særpreg har komposisjonane
blitt kjærkomne tilskot til slåttemusikken i bygda. Det er sagt
at Lars aldri var ute på dansegolvet, men makan til dansespel fanst
det ikkje. Lars sin første lærar i felespel var grannen Ole
Olsen Hjellbakk (1850-1936), óg kalla "spelar-Ola". Dei
mest sentrale læremeistrane vart Lars Tbomasgård og Ola Kjellstad.
Lars brydde seg lite om kappleikar, men spelte mykje til underhaldning og
dans. Det at han ikkje deltok på kappleikar var nok grunnen til at
han var lite kjent utenom Nordfjord og Sunnmøre .I 1967 fekk Lars
tildelt Kongens fortenestemedalje i sølv for sitt trufaste arbeid
for folkemusikken, og frå same dag vart han utnemnd som heidersmedlem
i Hornindal spelemannslag. Sommaren 1980 vart det reist eit minnesmerke
over "spelemannen, komponisten og orgelbyggjaren Lars Hjellbakk".
Bautaen står på Grodås i Hornindal sentrum.
MASURKA FRÅ NORDFJORD, etter Jon Rosenlid.
Denne masurkaen har vi lært av Arne M. Sølvberg frå Fjelli
i Nordfjord. Han har funne slåtten i Rosenlid si notesamling. Om Jon
har laga slåtten, er heller uvisst.
JON ROSENLID,
(1891 - 1974), Fjelli i Stryn/Bergen.
Jon var frå Fjelli i indre Nordfjord, men flytta til Bergen i 1907,
der han budde mesteparten av livet sitt. Han spelte vanleg fele i gutedagane,
men i Bergen fekk han høyre Sjur Helgeland spele hardingfele. Spelet
til Sjur imponerte Jon, og med det gjekk han sjølv over til hardingfela.Det
vart mange spelarferder på Jon. Han gjorde blant anna stor lukke med
konsertturnéar i Amerika. Om spelet hans skriv Rolf Myklebust: "Jon
Rosenlid sin musikk hadde appell med rik klang og bankande puls, det var
livsglad musikk, framand for sentimentalitet og føleri, men iblanda
lyriske stemningar. Velutvikla fingerteknikk og bogeføring var sjølvsagde
hjelpemiddel." Denne spelemannen var også notekunnig og etterlet
seg ei notesamling som tel rundt 900 slåttar. Nokre av slåttane
er hans eigne komposisjonar.
I 1965 vart Jon heidra med Kongens fortenestemedalje i gull for innsatsen
sin som spelemann.
GAMLE-KRINGLEN, springar etter Magne Maurset.
Mange slåttar har vore namnlause, men denne har seinare fått
namn etter ein person med spesiell tilknyting. Anders Kringlen, "gamle-Kringlen",
var ein god dansar i Honndalen, og det var denne slåtten han likte
best når han skulle danse springar.
Slåtten har vi etter Ragnvald Lunde.
SPRINGDANS FRÅ NORDFJORD I GAMAL STIL, av Leif Thomasgaard.
Dette er ein av Leif sine mange komposisjonar, og ein god kappleikslått.
Sjølv sa han om slåtten: "Ja, spelar du den godt, so får
du fystepremie".
Vi har lært slåtten frå Leif sine eigne notar.
LEIF THOMASGAARD, (1896-1979),
Hornindal/Bergen.
Leif var fødd i Honndalen, men levde mesteparten av sitt liv i Bergen,
der han spela i divisjonsmusikken. Han var aktiv med fela og saman med hallingdansaren
Olav Thorshaug frå Gol reiste han på turné frå
Tromsø til Stavanger. I Bergen spela Leif mykje saman med Jon Rosenlid,
og dei har mellom anna gjort innspelingar på plate.
Leif laga mange slåttar sjølv, både springarar og gammaldans,
og desse skreiv han ned på notar. Han gjorde og eit stort arbeid med
å skrive ned slåttar slik dei vart spela av gamle spelemenn.
Leif var ein habil spelemann som meistra dei vanskelegaste slåttane
med posisjonsspel og dobbeltgrep. Han fekk god tone ut av fela, og spelet
var klårt og reint.
JONSOKDRAUM, reinlender av Hans H. Gjeitvik.
Dette er ein slått Hans komponerte for eit ensemble han spelte i frå
1895-1897.
I utgangspunktet komponerte han ein reinlender på 12 skifte, men seinare
delte han slåtten i to. Dei fem første skifta vart til reinlenderen
"Den frilynde", og dei sju siste skifta vart til "Jonsokdraum".
"Jonsokdraum" vart gjerne kalla "Broren" (til "Den
frilynde"), og i Nordfjord gjekk han under namnet "Sju-skiftaren".
Denne reinlenderen vart mykje brukt av hardingfelespelemannen Alfred Maurstad
(1896 - 1967) frå Bryggja i Nordfjord. Han er hittil den einaste som
har spela slåtten inn på plate (78-plate).
Reinlenderen har vi lært frå notar.
HANS H. GJEITVIK (1856-1934), Austefjorden, Volda.
Ei tid då Hans budde i Volda spela han i ein slåttekvintett.
Slåttekvintetten spela mykje på fylkesbåtane og på
ymse hotell, mest til underhaldning og dans, nokre gongar óg i bryllaup.
Besetninga var to feler, bratsj, cello og fløyte. Ensemblet spelte
for de meste slåttemusikk, men underheldt og med kammermusikk. Hans
komponerte sjølv slåttar for ensemblet, men desse vart gjerne
meir rekna som konsertmusikk enn dansemusikk.
I Austefjorden er det reist eit minnesmerke over Hans og sonen Sivert S.
Geitvik, som begge var aktive innanfor det lokale musikklivet.
SPRINGAR etter Anders Reed.
Dette er ein av meisterslåttane til Anders Reed, eller "gamle-Reeden"
som han vart kalla. I følge Anders skal Breimsspringaren spelast
knapt og nett med jamne triolar og utan medklingande lausstrengar.
Vi har slåtten etter John Oddvar Kandal som igjen lærte slåtten
av Per Støyva (1896 - 1988). Per var elev av gamle-Reeden og eit
viktig ledd i vidareføringa av Breimstradisjonen.
ANDERS REED, "gamle-Reeden", (1849-1924), Reed i Gloppen.
Anders var frå Reed, men i sitt vaksne liv budde han i nabobygda Utvik
der han hadde eit lite gardsbruk.
I den varme årstida tok han imot elevar. Dei betalte for seg med å
arbeide på bruket, braut jord om dagen og spelte om kveldane.
Hadde ein elev vanskar med takta i springaren. måtte Anders binde
foten hans fast til sin eigen for at han skulle lære slåtten.
Anders hadde god bogeføring. Spelet var levande og tonane klåre
og reine. Allereie som unggut vart han mykje nytta som spelemann i bryllaup
og til dans. Han reiste lange vegar for å spele, og det seiast at
han hadde over 300 slåttar på repertoaret.
RANDABYGDAREN, hamborgar av Jon Rosenlid.
Denne slåtten ber namnet etter ei bygd ved Nordfjorden, i Stryn kommune.
Hamborgaren er ein av Jon sine tidlege komposisjonar, og den har vore mykje
nytta av spelemenn i Randabygda. Då Jon var gamal fekk han høyre
denne slåtten att, men sjølv hadde han gløymt heile
komposisjonen.
Vi har denne hamborgaren etter Arne M. Sølvberg.
DEN VESLE MASURKA, av Lars Hjellbakk.
Kva som gjorde at komponisten gav slåtten dette namnet, er noko uklårt.
Slåtten har nemleg fire skifte!
Vi har lært denne masurkaen i Hornindal spelemannslag.
MARSJ etter Kroka-Lars, Lars Kroken.
Som med mange andre slåttar veit vi lite om opphavet, men denne marsjen
har i alle fall følgt fleire generasjonar sidan storspelemannen Lars
Kroken levde.
Vi har slåtten etter Ellev Tomasgård.
LARS KUNDSEN KROKEN, "Kroka-Lars" (1807-1889), Hornindal.
Kroka-Lars seiest å vere den første storspelemannen i Honndalen.
Han fekk mykje hjelp av omstreifaren blinde-Rasmus, og snart kunne Lars
alle slåttane hans. Etterkvart vart han rekna for å vere den
likaste spelemannen både i Honndalen og bygdene omkring.
Kroka-Lars var ein mystikar i spelet sitt. Når Lars var i form, kunne
ingen måle seg med han, vart det sagt. Dei ville ikkje ein gong kappspele,
for dei meinte Kroken hadde forheksa felene deira, noko han skulle ha lært
av blinde-Rasmus. Strengane slitna, bogen var ikkje lik seg og tonen vart
matt og livlaus, men det kom seg nok av at dei var nervøse og sveitta
i hendene. Det kunne bli både vrangstille, og det hende vel at strengane
rauk.
Ikke ein gong Loms-Jakup, som var rekna som meisteren over alle, ville spele
når Kroken høyrde på. Ein gong frette Kroken at Loms-Jakup
skulle spele på Hellesylt. Han rusla då i veg til Hellesylt,
og då han kom fram lista han seg inn og stilte seg bak Loms-Jakup,
som alt var i gang med å spele. Etter ei stund fekk han auge på
Lars. "No, er det du, Lars?" sa Loms-Jakup. "Ja, det er eg",
sa Lars. Då gøymde Jakup straks fela og det vart slutt på
spelinga.
Det vart og sagt om Kroka-Lars at han hadde ein svart streng. Og sette han
den på fela, då skulle folk akte seg. Då torde ikkje dei
andre spelemennene møte han utan at dei hadde eit havrekorn i fela,
helst eit dobbelt havrekorn - det var sikrare. Med svartestrengen hadde
Kroken trolldomsmakt, heitte det.
KNUT-IVER-SLÅTTEN, reinlendar av Iver Knudsen Seljeset.
Ein gong vart Iver beden om å lage andre-stemme til Ola Kjellstad
sin komposisjon "Bryllaupsafta på Se1jeset". Iver tok fatt
på oppgåva, men kom berre eit lite stykke på veg. Noko
andre-stemme vart det ikkje, men i staden ein ny slått, 'Knut-Iver-slåtten".
Det seiest óg at Ola Kjellstad hjelpte Knut-Iver med utforminga.
Reinlendaren har vi lært i Hornindal spelemannslag.
IVER KNUDSEN SELJESET, (1896-ca. 1960), Hornindal/USA.
Iver Knudsen, også kalla Knut-Iver var ein dyktig dansespelemann frå
Seljeset. Han var bror til Olina Nygaard, som også var kjent innan
tradisjonsmusikken i Honndalen.
Knut-Iver reiste til Amerika i 1909 og er dermed ikkje av dei mest namngjetne
spelemenn i Honndalen. Han døydde i Amerika, truleg ein gong på
60-talet.
VALS etter Lars Brendefur,
eller "Brendefurvalsen", er kanskje ein av dei første valsane
som vart spela i Honndalen. Kanskje tok Lars han med seg frå felten.
Kven veit?
Valsen har vi lært i Hornindal spelemannslag.
LARS BRENDEFUR, "gamle-Brendefuren"
(1782-1879), Hornindal.
Lars tok med seg fela i felten under 7-års krigen (1782-1878), og
vart snart fast spelemann for generalen, prins Christian August av Augustenborg.Ein
gong spela Lars ein vals som prinsen kom til å like veldig godt. Prinsen
vinka Lars til seg og sa "Ville det behage Ham at spille hin fascinerende
Vals ennu en Gang for Mig?" Lars var ikkje tungbedd og på nytt
strauk hanopp valsen, som seinare vart kalla Prinsevalsen. Då han
var ferdig, vinka Christian August han bort til seg att, takka han i handa
og gav han 25 speciedaler. "Det monne Han have, som en Tak fra Mig,
for hint elegante Spil", sa han. Det mangla heller ikkje på brennevin
i prinsen sine selskap. Lars likte betre å spele enn drikke, og når
dei høge herrar såg bort gjekk drammen bak om skuldra
og opp i næraste blomsterpott. Då Lars kom heim frå felten
hadde han tent seg so rik på speling at han kjøpte halve garden
for 400 speciedalar.
Heim frå krigen hadde Lars med seg tre feler. Den eine vart kalla
"Hyrneløysa" fordi ho hadde avrunda kantar, som ein gitar.
"Hyrneløysa" hadde han kjøpt i Trondheim, men ho
skriv seg truleg tilbake til felemakaren Chanot i Frankrike. Chanot levde
rundt 1700-talet og hadde stor tru på slike feler.
Etterkomarar av Lars har teke vare på fela og ho finst enno i Honndalen.
Fela var god, og det seiest at når Lars spelte på "Hyrneløysa",
var det ingen som kunne måle seg med han.
Lars vart mykje nytta som spelemann i Honndalen og bygdene omkring. Truleg
var han den første som kom med valsetonar til Honndalen.
JO I BØ
Springar som har fått namn etter ein spelemann vi veit lite om. Jo
i Bø var ein av dei mange felespelarane som vaks opp på Breim
rundt århundreskiftet. Han var ikkje av dei mest kjende, men likevel
ein dugande tradisjonsmusikar.
Denne springaren har vi lært frå notar i Ola Ryssdal sine samlingar.
Slåtten har gått via Anders Reed og blitt nedteikna etter han.
OLA RYSSDAL, (1872-1963), Ryssdal i Gloppen/Trondheim.
Ola fekk høyre song og slåttespel i heimen og nabolaget på
Ryssdal, der han vaks opp. Etterkvart lærte han seg óg litt
felespel. Mesteparten av sitt vaksne liv budde han i Trondheim, der han
var lektor ved Trondheim Katedralskole.
Ola hadde omfattande interesse for kulturhistorie og dette førte
han tidleg inn på folkemusikksamling. Han starta å skrive ned
slåttar i 1890-åra, og gjekk meir systematisk i verk frå
1905. Tilsaman samla han inn vel 300 melodiar, omtrent halvparten av desse
var springleikar. Mesteparten av stoffet var frå Nordfjord, Sunnfjord
og Sunnmøre, men han samla og slåttar frå Trøndelag,
Gudbrandsdalen og Østerdalen.
Ola gav ikkje sjølv ut noko av nedteikningane, men nokre av salmetonane
finn ein prenta i Norsk musikksamlings Årbok 1943-46. Ved Norsk musikksamling
finn ein alt melodistoffet Ola skreiv ned.
TAUSEKJERINGVISE (Tekst: Ivar Aasen).
Ordet "taus" har fleire tydingar. Det vart nytta om tenestejenter.
Men i tillegg var ordet nytta om "attgløymene", dei gamle
jentene som ikkje hadde blitt gifte. Det var nok ikkje berre lett å
vere tausekjering, det var den lågaste "sivilstatusen" av
alle. Men, som vi ser av teksten på visa, så hadde tausekjeringa
og si trøyst: "- han slepp besværligheita som saknar herligheita...
!"
Visa har tekst av Ivar Aasen, tonen har vi lært av Lina Gausemel.
Lina sit inne med mange gamle vise- og folketonar som ho lærte av
bestefaren, Elling Seljeset.
KJELDER:
Rolf Myklebust: "Femti år med folkemusikk"
Rolf Myklebust: "Slåttar i Nordfjordtradisjon"
Sivert H. Geitvik: "Spelemenn"
Hans H. Gjeitvik: "Bygdeslåttar".
Artiklar skrive av
Inge Fænn i lokalavisa "Fjordingen"
Rolf Myklebust i "Jul i Nordfjord, 1980"
Rolf Ryssdal i "Jul i Nordfjord, 1981"
Håkon Gausemel i "Spelemannsbladet, 1954"
Edvard Os i "Bygdebok for Eid og Hornindal".
I tillegg har vi fått hjelp frå muntlege kjelder.
Sidetopp - Tilbake
til Honndalstausene -